شعر مقاومت در ادبیات ایران و فلسطین




شعر مقاومت در ادبیات ایران و فلسطین

چکیده
شعر مقاومت شعری است که توسط شاعران یک سرزمین در برابر سلطه و ستم داخلی و تهاجم خارجی با انگیزه ایجاد مقاومت ملی و فرا ملی سروده می شود.
شعر مقاومت ایران و فلسطین نیز با همین هدف در دفاع از سرزمین و هویت مردم این دو کشور شکل گرفته است و نفطه اتکای آن درگیر بودن همه اقشار جامعه با مسأله مقاومت است. فلسطین و حوادث آن موجب شکل گیری اصطلاح جدیدی با عنوان شعر مقاومت گردیده است که حاصل تلاش بزرگانی همچون محمود درویش- سمیع القاسم، ابراهیم طوقان، توفیق زیاد- معین بسیسو و... است و در ایران نیز حوادث انقلاب و خاصاً هشت سال دفاع مقدس نیز موجب گردید که شاعرانی همچون قیصر امین پور، علیرضا قزوه، سلمان هراتی، حسن حسینی، محمدرضا عبدالملکیان. در زمینه شعر مقاوت میدان داری کنند و از آنجاییکه هردو در حوزه شعر مقاومت اسلامی می گنجد. می توانند متکی بر خداجویی، خود باوری، دشمن شناسی، غیرت مندی، وطن دوستی و خود گذشتگی و... باشند و نقاط اشتراک زیادی را با هم داشته باشند از اشتراکات آن ها سادگی زبان و روشنی تصاویر شعر است چرا که مخاطبین شعر مقاومت در درجه نخست توده مردم هستند و مواردی دیگری از قبیل: عشق به میهن، تشویق رزمندگان به مبارزه، شهید و شهادت- دادخواهی- ترسیم چهره رنج کشیده مردم، اعتقادات دینی- امید به آینده و...
کلمات کلیدی: ایران، فلسطین- شعر مقاومت، دفاع، شاعران
مقدمه:
توجه به ادبیات پایداری و آشنا ساختن هر فرد به مفاهیم، الگوها و موارد مربوط به آن یکی از بایسته ترین و ارزشمندترین وظایفی است که هر ملت و قومی باید به آن بپردازد و چنانچه می دانیم ملت ها هر یک به گونه ای می کوشند به این موارد به جا و اندیشیده توجه کنند.
شاعران و نویسندگان متعهد در کنار مردم، خواهان عدالت و آزادی بودند و با سرودن و نوشتن چکامه ها مردم را تشویق و دلاوری های مبارزان را ثبت می کردند.
انقلاب ایران هم تحول اجتماعی بود که در همه زمینه ها تأثیر گذاشت و جامعه را به نگاه نو، اندیشه ها و روش ها و منش های تازه کشاند. در این ‍پژوهش به طور مختصر به مسائل مربوط به ادب پایداری، مقاومت و موضوعات مربوط به آن در سرزمین مقدس و مقاوم ایران و قلسطین پرداخته می شود.
ادبیاتی که به شرح و بیان مبارزه، پایداری، از جان گذشتکی و درد ورنج مردم مبارز جهت به دست آوردن آزادی، استقلال و از بین بردن ستم و کوتاه کردن دست متجاوزان از سرزمین خود و دفاع از فرهنگ و سنت های قومی و حمایت از دین می پردازد را ادبیات مقاومت می گویند که بسیار پویا و مؤثر و غنی و عاطفی است.
هنگامی که یک ملت یا جامعه به مبارزه با عوامل استبداد داخلی یا تجاوز بیگانگان بر می خیزد، از سرودها و نوشته هایی بهره می گیرد که موضوع اصلی آنها دعوت و مبارزه و پایداری در برابر بیدادگران است. این نوع سرودها و نوشته ها را «ادبیات پایداری» یا «ادب مقاومت» می گویند.
اصطلاحاً ادبیات مقاومت اصطلاحی جدید است که برای نخستین بار نویسنده ی معاصر فلسطینی« غسان کنفانی» نام مجموعه ای از شعرها و داستان های شاعران و نویسندگان معاصر فلسطینی را « ادبیات مقاومت فلسطینی» گذاشت.
بهترین نمونه های ادبیات پایداری را در ادبیات هشت سال دفاع مقدس، ادبیات فلسطین و کشورهای آمریکای لاتین می توان یافت. اگر با دید وسیع تر به ادبیات پایداری بنگریم همه ی سروده ها و نوشته های شورانگیزی که در طول باریخ، بیدادگری و بیدادگران را محکوم کرده اند و آزادگی و آزادگان را ستوده اند، جزء ادبیات پایداری خواهند بود.
ادبیات مقاومت انسانی و جهانی که ریشه در نوع دوستی بشری دارد. که به رنج ها و مصیبت های بشری در سطح جهان و حرکت های مبارزه جویانه و حق طلبانه مردم در سرتایر جهان حساسیت نشان می دهد. شاعر اخلاقی ما سعدی چنین می گوید:
بنی آدم اعضای یک پیکرند چو عضوی به درد آورد روزگار . که در آفرینش ز یک گوهرند دگر عضوها را نماند قرار .
(کلیات سعدی1385/31)

ادبیات پایداری چهره ی انسانی عامی دارد و به هنگام ترسیم اشکال مختلف تضادهای زندگی انسان، در هیچ قالب ملی ما چارچوب اجتماعی خاص نمی گنجد. شعر و داستان مقاومت، مرزهای قومی را می شکافد و مخاطب آن ژرفای وجدان عام بشری است. به همین سبب چنین آثاری را نمی توان به صورت یک شعار مستقیم نگریست بلکه اینها بیشتر همانند تپش دل آدمی هستند که به هنگام باز ایستادنش پزشکی از کشور سوئد و آن دیگری از جنوب آفریقا به یک اندازه متأثر می شوند. این گونه چشم انداز به ابعاد نگرش انسانی موجود در ادب مقاومت حوزه ی آن را از سایر آثار ادبی متمایز می کند.
ادب پایداری نوعی از ادبیات متعهد و ملتزم است که از طرف مردم و پیشروان فکری جامعه در برابر آنچه که حیات مادی و معنوی آنها را تهدید می کند به وجود می آید و هدفش جلوگیری از انحراف در ادبیات، شکوفایی و تکامل تدریجی آن است (بصیری، 1388/50 )
این عنوان به آثاری اطلاق می شود که تحت تأثیر شرایطی چون اختناق و استبداد داخلی، نبود آزادی های فردی و اجتماعی، قانون گریزی و قانون ستیزی، قدرت و سرزمین... پدید آیند
مؤلفه های ادب پایداری: بیشتر پژوهشگرانی که در زمینه ی ادب پایداری آثاری را پدید آورند مؤلفه هایی را به عنوان جلوه های ادب پایداری نام بردند از جمله، عشق به سرزمین مادری، صلح جویی، ستم ستیزی، آزادی خواهی، ایجاد امید، اعتراض نسبت به فقر و فساد، دعوت به مبارزه، شهادت و...
ادبیات انقلاب اسلامی ایران:
ایران اسلامی حدود دو سال بعد از پیروزی درگیر جنگی شد که از لحاظ طول و زمان و چند و چون کم نظیر بود این جنگ مفهوم جدیدی را وارد ادبیات کرد و به طورکلی یکی از موضوعات اصلی شعر این دوره شد.
دفاع مقدس نامی است که بر هشت سال ایستادگی و پایداری مردم ایران نهاده شدهشت سال (شهریور 1359 تا تیرماه 1367 ) مقاومت مبتنی بر ارزش ها و باورهای اصیل اسلامی که عنوان مقدس از همان ناشی می شود. که پیامد های آن ادبیاتی پدید می آورد که به آن «ادبیات دفاع مقدس» گویند رویداد جنگ و ادبیات دفاع مقدس همراه و همزادند.(کاکایی، عبدالجبار،1380/37)
شعر مقاومت ایران:
انقلاب عظیم اسلامی ایران از بزرگترین حوادث قرون و در شمار بزرگترین حوادث سیاسی از آنجا که ادبیات بازتابی از جریان ها وحوادث سیاسی و اجتماعی پیداست که انقلابی با این عظمت و کیفیت، ادبیاتی هم فراخور خویش داشته باشد و آثاری در زمینه ی این انقلاب عمیق پدید آمد اگر هنرمندی نسبت به آن واکنش نشان نمی داد در واقع هستی خود را به عنوان یک هنرمند زیر سؤال می برد.
انقلاب اسلامی مانند هر رویداد بزرگ دیگر،در فضای فرهنگی و سیاسی جامعه ی ایران دگرگونی هایی ایجاد کرد. از این رهگذر ادبیات نیز همچون دیگر پدیده ها تحت تأثیر قرار گرفت درون مایه ی سروده ها، نوشته ها و داستان هایی که از سال 57 تاکنون از فرهنگ انقلاب اثر پذیرفته و آفریده شده اند، مسائل زیر است:
• ستایش آزادی و آزادگی، هجرت، شهادت و پاک بازی
• محکوم کردن استبداد و بیداد، زرپرستی،اشرافیت، روحیه ی دنیازدگی و ثروت اندوزی
• مردم ستایی به ویژه مردم محروم و فداکار ایران
• طرح اْسوه های تاریخی به ویژه تاریخ اسلام مانند ابوذر، سلمان، مالک اشتر و چهره های مبارز و متفکر معاصر به ویژه حضرت امام خمینی، شهید مطهری، دکتر شریعتی، میرزا کوچک خان و...
• بهره گیری از اساطیر، نمادها و شخصیت های حماسی شاهنامه و تاریخ و تلفیق آن ها با چهره های بزرگ. نمادهای تاریخ اسلام.
• حضور گسترده ی فرهنگ اسلامی آیات و روایات و مضامین دینی در آثار ادبی به خصوص طرح فرهنگ عاشورا و فرهنگ انتظار موعود.
• امیدواری و ترسیم افق های پیروزی بر خلاف ادبیات یأس زده ی قبل از انقلاب.
برخی از مضامین اشعار شاعران انقلاب:
شهادت:
یکی از زیباترین و عالی ترین مفاهیم مورد توجه در شعر انقلاب، شهادت و شهادت طلبی است. مبارزان راه آزادی و ایثارگرانی که هستی خود را به میدان نبرد آورده اند و در شکنجه گاه یا میدان مبارزه جان باختند، نماد عظمت و افتخار و الگوی فداکاری هستند.
«تو هم شهیدی/ شاهدی/ شهدت داده ای/ بهشت منتظر توست» (بیعت با بیداری- صفارزاده)
در ادبیات دفاع مقدس، سرودهایی را که سیمای گلگون شهید و عظمت روح های عاشق و بی قرار را ترسیم می کند فراوان یافت. تفاوت عمده ی این سروده ها با غالب سروده های گذشته در آن است که علاوه بر توصیف فضایی حزن الود و غم زده که ویژگی این نوع شعر است، عظمت و تعالی حماسه ها و ایثار ها و ایمان و عشق و پاکبازی شهید نیز ترسیم و توصیف می شود.
«حماسه چهارده ساله» یکی از مشهورترین و موفق ترین سوگ سروده هاست که شاعر نهاوندی- محمدرضا عبدالملکیان- در بیانی روایی، صمیمی و مؤثر می گوید:
« تمام چهارده سالگی اش را در کفن پیچیدم/- با همان شور شیرین گونه/- که کودکی اش را در قنداق می پیچیدم/ حماسه ی چهارده ساله ی من/ به پای شوق خویش رفته بود و اینک...» (گزیده اشعار،1389/69)
که تقدیس شهید و شهادت از مهم ترین موضوعات شعری شاعران انقلابی است.
عاشورا:
یکی از مهمترین و پرکارترین مضامین شعری انقلاب، توجه به نهضت عاشورا است حماسه در شعر انقلاب آمیزه ای از جنگ، شهادت ایثار، کرامت و سایر جلوه های نورانی و آرمان خواه انسان است و کربلا تبلور تمامی این جلوه هاست. به همین جهت مضامین کربلایی و کلمات طیبه ی عاشورایی همچون، ایثار، شهادت، حسین (ع)، فرات، مرگ سرخ، مقاومت- در شعر انقلاب موج می زند و شاعر آوای «هل من ناصر، ینصرنی» حسین (ع) را از فراسوی تاریخ می شنود و سراپای وجودش لبیک گویان این دعوت روحانی را احساس می کند.
سید علی موسوی گرمارودی از پیشتازان شعر مذهبی است که در سروده ی «خط خون» به کربلا و ابعاد حماسی عاشورا و پیام خون شهید بزرگ کربلا پرداخته است.
« درختان را دوست دارم/ که به احترام تو قیام کرده اند/ و آب را/ که مهرمادر توست/ خون تو شرف را سرخگون کرده است:/ شفق، آینه دار نجابتت، و فلق، محرابی/ که تو در آن نماز صبح شهادت گزارده ای...»
همچنین سید حسن حسینی( متولد 1335 ) از شاعران انقلاب اسلامی است که در دفتر شعر « گنجشک و جبرئیل» به بیان واقعه ی عاشورا و کربلا در قالب سپید می پردازد:
« به گونه ی ماه نامت/ زبانزد آسمانها بود/ و پیمان برادری ات/ با جبل نور/ چون آیه های جهاد/ محکم.
تو آن راز رشیدی/ که روزی فرات/ بر لبت آورد و ساعتی بعد/ در باران متواتر پولاد- بریده بریده- افشا شدی...» (حسینی،حسن،1379/33)
آزادی خواهی:
روحیه آزادی و آزادی خواهی یکی از مفاهیمی است که هر انسانی برای آن احترام والایی قائل است و تا اوج فداکاری از حریم آن پاسداری می کند و هرگاه قدرتمندی در پی آن باشد که این موهبت الهی را از او بازستاند در برابر او ایستادگی نموده و به قیمت جان آن را پاس خواهد داشت. در ادب معاصر بحث آزادی و آزادی خواهی یکی از گسترده ترین موضوعات است. آزادی شاید بزرگ ترین دغدغه ی شاعران معاصر باشد برای عملی شدن آن فراوان کوشیده اند و از بین آب لب به اعتراض های تند گشوده اند و بهای گزافی برای آن نیز پرداخته اند. زیرا همه ی ناکامی، بدبختی ها و ویرانی ها ناشی از نبود آزادی دانسته اند.
استعمار ستیزی:
در سده ی اخیر هجوم استعمارگران به منابع فرهنگی و مادی ملت های ضعیف در همه ی زمینه ها واکنش عمیقی را برانگیخته است و بیش از همه شاعران بوده اند که وظیفه ی مقابله با ستم استعمار را بر عهده داشته اند، البته این وظیفه ی شاعرانی بوده که به هر تعهد منعقد بودند.
می توان گفت ادبیات بروز اندیشه ها و عواطف شاعر در روبرویی با مسائل و درک آنهاست که به کمک ذوق هنری خود احساسات و دریافت های خود را از محیط به خوبی بیان می کند و ادبیات هر ملت بازتاب حوادث و وقایع است که در جامعه رخ می دهد. و هنرمند این اتفاقات را با هنرمندی خاص به زبان شعر یا نثر با کمک شگردها و ترفند های ادبی پر تأثیر بیان می کند.
به زبان دیگر آثار این هنرمندان آیینه ی تمام نمای زندگی اجتماعی عصرشان است.
صلح طلبی:
کراهت از قتل و غارت و رنج و تلخی جنگ که در طبع تمام آدمیان نهاده شده است، شاعران را بر می انگیزد تا تشویق به صلح و دوستی و از بین رفتن عداوت و دشمنی را مضمون شعر خویش کشد. متأسفانه طبیعت بشری، افزون طلبی است؛ یعنی همیشه می خواهد بیش از دیگران داشته باشد و دست کم کمتر از دیگران نداشته باشد. چون این میل طبیعی در حال صلح ارضا نمی شود متوسل به جنگ می گردد و به همین جهت مدام بنا به قاعده ی آکل و مأکول، قوی، ضعیف را پایمال کرده و می کند.
امید و خوش بینی:
این امید و خوش بینی به آینده از مؤلفه هایی است که می توان آن را در اشعار و سروده های شاعران انقلابی دید که در جامعه ای که به سوی یأس و ناامیدی می رود و سیاهی، از نور و روشنایی و امید سخن می گویند تا باعث حرکت و نشاط شوند و جامعه ای پویا را نوید دهند که خود عین آزادی است.
شاعران انقلابی در اشعار خود از امام خمینی به عنوان رهبر و راهنمای مردم در این حماسه یاد می کنند و او را می ستایند و رسالتش را ارج می نهند:
«ناگهان نوری از شرق تابید/ خون خورشید/ آتشی در شفق زد/ مردی از شرق برخاست/ آسمان را ورق زد.» (قیصر امین پور،1385/58)
به طورکلی در شعر فارسی دعوت به پایداری را می توان به سه بخش تقسیم کرد:
1- پایداری در برابر دشمن خارجی
2- پایداری در برابر دشمن داخلی
3- پایداری در برابر نفس.

از شاعرانی که به موضوع ادب پایداری پرداخته اند:
زکریا اخلاقی (متولد 1341 )- مشفق کاشانی (عباس کی منش ) متولد1304 - مهرداد اوستا (محمدرضا رحمانی متولد 1308 بروجرد و در گذشته به 1370 تهران)- محمدعلی معلّم – حمید سبزواری- علیزاده قزوه- محمد سعید میرزایی و...
ادبیات فلسطین:
سرزمین فلسطینی یکی از باستانی ترین مناطق مسکونی جهان است که دارای تاریخی کهن است و به خاطر موقعیت جغرافیایی خاص خود بارها مورد تجاوز کشورهای قدرتمند بیگانه قرار گرفته است.
مردم آن به طور عمده عرب و اقلیتی یهودی هستند که در قرن بیستم با مهاجرت روزافزون یهودیان از کشورهای مختلف، ترکیب جمعیتی و قومی آن به هم خورد و در نهایت در سال 1948 مقاومت قسمت اعظم آن به اشغال یهودی های صهیونیست در آمد و فقط قسمت کوچکی ماند که امروزه به نام فلسطین شهرت دارد که کناره غربی رود اردن و باریکه غزه است.
این سرزمین تاریخی پرفراز و نشیب داشته مثلاً در قرن پانزدهم پیش از میلاد توسط فراعنه مصر تصرف شد که چندان پایدار نبود ولی سرانجام در قرن سیزدهم پیش از میلاد به سلطه کامل مصر منتهی شد قوم فلسطینی و قوم یهود(بنی اسرائیل) از حدود قرن دوازدهم پیش از میلاد وارد سرزمین فلسطینی شدند که اکثریت فلسطینی بوده و این سرزمین به عنوان سرزمین فلسطین شناخته شد.
در در زمان حضرت داوود و سلیمان به تصرف یهودیان در آمد و منجر به وحدت قوم یهود شد پس از در گذشت حضرت سلیمان این اتحاد به هم خورد و مملکت یهود به دو بخش اسرائیل در شمال ویهود در جنوب تقسیم شد.
در سال 786 پیش از میلاد این سرزمین به تصرف آشوریها در آمد و تا زمان کوروش جزو کشور آشور و بابل بود در سال 539 پیش از میلاد با پیروزی کوروش بر بابل یهودیان آزاد و به سرزمین خود برگشتند و مدّت سه قرن سرزمین فلسطین جزو امپراطوری ایران بود.
بعدها به تصرف اسکندر در آمد که آنها بر منطقه به نام سلوکیان حکومت کردند و دین یهود را ممنوع کردند و باعث مبارزات یهودیان با آنان شد و در نهایت در سال 164 پیش از میلاد آزادی مذهبی خود را به دست آوردند.
چنین اتفاقاتی در فلسطین بارها و بارها پیش آمد و این سرزمین دست به دست شد و مردم فلسطین دست به اعتراض و شورش زدند که مهمترین قیام آنان در سال 1930 تا1935 به رهبری شیخ عزالدین قسام بود، واین اعتراض و اعتصاب ها ادامه داشت با شروع جنگ جهانی دوم که یهودیان در اروپا آزار و شکنجه می شدند مهاجرت سیل آسای یهودیان به فلسطین آغاز شد که به بهای مبارزه با هیتلر به تشکیل سپاه پرداخته ولی هرگز وارد جنگ با نازیها نشدند و در سال 1942 سپاه سرّی یهود به نام «هاگانا» تشکیل شد و علیه انگلیسی ها و اعراب فلسطین کار می کردند.
با پایان جنگ جهانی دوم و آمدن پناهندگان یهود به فلسطین وخامت اوضاع بیشتر شد. که با دخالت انگلیس و سازمان ملل مشکل حل نشد قطعنامه ای صادر ودر دو بخش مجزا برای یهود و عرب در نظر گرفته شد و بیت المقدس هم به صورت بین المللی اداره می شد ولی یهودیان که تعدادشان تا این زمان بسیار بود و گروه های تروریستی تشکیل داده بودند به قتل عام مسلمانان عرب پرداختند و همه چیز را ویران کردند.
در سال 1948 یک سازمان تروریستی صهیونیستی تمام ساکنین دهکده «دیر یاسین» را که بالغ بر 250 تن بودند قتل عام کردند این موضوع دست مایه ی شاعران انقلاب اسلامی است در شعر«بانک جرس» پیوند میان انقلاب اسلامی ایران و پایداری مردم فلسطین را تصویر می کند چنین می گوید:
« وادی پر از فرعونیان و قبطیان است/ موسی جلودار است و نیل اندر میان است.../ جانان من اندوه لبنان کشت ما را/ بشکست داغ دیر یاسین پشت ما را»
چنین اتفاقات و کشتارهایی باعث مهاجرت عرب ها از فلسطین شد و فقط عده کمی که همان روستائیان بودند ماندند و به پناهندگان فلسطینی غزه، لبنان، اردن و سوریه پیوستند. چنین بود که هسته های اولیه مقاومت و مبارزه علیه رژیم صهیونیستی در بین آوارگان شکل گرفت و منجر به تشکیل گروه های مقاومتی گردید که درسال 1964 سازمان آزادی بخش فلسطین (ساف) توسط کشورهای عضو اتحادیه عرب بنیان گذاری شد و سازمان ها و گروه های دیگر در مقابله با دشمنان پدید آمد و این جنگ ها ادامه یافت...
در چنین فضای آشفته و جنگ زده، ادبیّات مقاومت قلسطین شکل گرفت و از همان آغاز یعنی سال 1948 میلادی و اشغال سرزمین های فلسطینی توسط صهیونیست ها و آواره شدن فلسطینی ها در کشورهای مجاور و بقیه نقاط جهان، شاعران و نویسندگان فلسطینی نیز با سرودن شعر و نوشتن داستان و مقاله های انتقادی و اجتماعی در نشریات فلسطینی ادبیّات پر توان مقاومت فلسطینی را پدید آوردند و روز به روز بارورتر می شد. (کنفانی، غسان،1356/27)
همانطور که قبلاً گفته شد اصطلاح «ادبیّات مقاومت» ریشه در ادبیّات مردم مبارز فلسطین دارد و نخستین کسی که این اصطلاح را به کار برد غسان کنفانی (1972 -1936 ) نویسنده مبارز و شهید فلسطینی است که در سال 1996 مجموعه ای از اشعار شاعران فلسطینی را در کتابی به نام «ادبیّات مقاومت در فلسطین» گردآوری کرد.
در شعرنیز شاعر از وطن و سرزمین بر باد رفته اش در بیت بیت شعرش سخن می گوید از شهادت مردم بی گناه- زندان- تبعید و دربه دری و...
این شعرها برخاسته از روحیه مبارزه و مقاوم آنان همدوش مردم است و پر شورترین و پرخواننده ترین شعر مقاومت جهان است وشاعرانی چون محمود درویش که او را شاعر مقاومت فلسطین گویند چون جز برای فلسطین، شعر نگفت و همچنین نزار قبانی جهانی شده اند.
با وجود مخالفت رژیم با چاپ و نشر این آثار ولی مردم با برگزاری شب شعرها این هنر را ترویج دادند و اعتلا بخشیدند و شعر شاعران در تبعید جان گرفت. شاعرانی چون: سمیع القاسم- محمود سلیم درویش- جنیب قهوجی- جبران خلیل جبران- غسان کنفانی- را در این سرزمین داریم.
«بهارها ی پیاپی را در بیابان های تبعید می گذرانیم/ با عشق خود چه کنیم/ در حالی که چشمانمان پر از خاک و شبنم یخ زده است.../ سرزمین ما زمرد است/ ولی در بیابان های تبعید/ بهارهای پیاپی/ جز زهر بر چهره ی ما نمی پاشد/ با عشق خود چه کنیم...» (جبرا ابراهیم جبرا،دیوان/ص29)
« بر دهانش زنجیر بستند/ دست هایش را به سنگ مردگان آویختند/ و گفتند تو قاتلی.../ نرون مرد، ولی رم نمرده است/ با چشم هایش می جنگد/ و دانه های خشکیده ی خوشه ای/ دره ها را از خوشه ها لبریز خواهد کرد» (درویش، محمود،2005)
ویژگی های شعر پایداری در فلسطین:
شعر مقاومت همگام با رزمندگان مبارز روز به ر.ز بالنده تر و پر آوازه تر می شد. شعری پر بار و متعهد، صمیمی و تأثیر گذار که در آن امید به آینده و پیروزی موج می زند شعری که گر چه تصویر گر درد و رنج و مصیبت هاست با این حال شعر نا امید کننده و پوچ نیست شعری است پویا، با چشم اندازهای روشن از فردا که در آن مردم فلسطین در آرامش و آزادی زندگی می کنند. شعری که در همه چیز از یار و دیار سرچشمه می گیرد و سرزمین و وطن به صورتی جلوه گر می شود که انگار تمامی جهان است، جهانی که بدون وجود فلسطین مفهوم و معنایی ندارد. آن گونه که محمود درویش می گوید:
« وطنم جامه دانی است/ و جامه دانم وطن/ اما نه پیاده رویی/ نه دیواری/ نه زمینی زیر پای مردن/ آن گونه که می خواهم/ نه آسمانی در پیرامون/ تا بشکافمش/ و به خیمه های پیامبران در شوم» (دیوان/ج3)
شاعر فلسطینی نیز مثل مردم سرزمینش آماده ی نبرد مقاومت است و سازش با دشمن را نمی پذیردف آن گونه که « سمیح القاسم» می گوید:
« اگر باید که نانم را از دست بدهم/ اگر باید پیراهن و بسترم را بفروشم/ اگر باید سنگ تراشی کنم/ یل باربری یا جاروکشی/ اگر باید انبارهایت را پاک کنم/ یا نان را از میان زباله بجویم/ یا اگر از گرسنگی بمیرم تمام شوم/ دشمن انسان!/ سازش نمی کنیم و تا پایان می جنگیم» (دیوان، ج1/ص402)
شعری عریان، بی پروا و مهیج که زبان حال مردم فلسطین است و حاصل سال ها جنگ و اسارت و مقاوت است.
مقاوت و عدم سازشی که در شعر «توفیق زیاد» به روشنتی دیده می شود:
«اینجا بر سینه هایتان چون دیوار می مانیم/ و در دهانتان/ چون شیشه ای، یا خاری/ و در چشمانتان/ چون گردباد آتش/ اینجا بر سینه هایتان چون دیوار می مانیم/ در میخانه ها ظرف شویی می کنیم/ و جام ها را برای اربابان پر می کنیم/ گرسنه می شویم/ ستیز می جوییم/ شعر می خوانیم...» (زیاد، سجناء الحرّیه، 1994/45)
در چنین دورانی شاعر فقط شعر نمی گوید بلکه در بلط کارزار وجود دارد و می جنگد و تن به تبعید می دهد ولی سازش نمی کند و تسلیم نمی شود. و با امید شعر می گویند امید به آینده ای روشن که روزی دانه ی خشکیده ی همین خوشه های شهید به بار می نشیند و سرزمین را آباد و آزاد سازد.
همان گونه که گفته شد بخش بزرگی از ماهیت و هویت ادب پایداری کشور ها با فرهنگ آن در هم تنیده شده به گونه ای که با ذکر نام ادبیات پایداری مخاطب بی درنگ، خدا، جبهه، شهید، شهادت، اسارت، جانبازی و خونفشانی، امید، زندگی و آزادگی و هزاران واژه ی مقدس دیگر را به یاد می آورد.


نتیجه
آنچه که در این دو ادبیات می توان یافت عبارتند از:
• اشتراک در موضوع: دفاع شهری-یورش های داخلی – ایستادی در برابر اشغالگران و متجاوزان- تاثیر جنگ بر مردم، شهرهاو پدیده های پشت جبهه مثل بمباران شهرها و مخفی شدن سربازان فراری، آوارگی قحطی و گرسنگی-توصیف بیداد داخلی و شرایطی مانند اختناق، استبداد و نبود آزادی های فردی و اجتماعی، عصب قدرت و سرزمین و سرمایه های ملی و فردی- ادبیات تبعید...
• نگاه جزئی تر به پدیده ها و اشیا: قرارگرفتن پدیده ی طبیعت در خدمت مبارزه «گویی تاریکی شب پالتواش/ و ستاره ها دکمه های کت اوست»
• روزانه کردن زبان ادبی: بهره گیری از فرم و ساختارهای متفاوت از گذشته و استفاده از قالب های شعری جدید و معاصر.
• قرابت و نزدیکی با ساختارهای نمایشی و نیمایی و استفاده از بیان روایی داستان گونه.
• تشخصی بخشیدن به عنصر اندیشه و تفکر در حوزه ی طرح آرمان ها و اهداف.
• دعوت به پایداری و تحریض به مقاوت با همه ی امکانات فیزیکی، اعتقادی و تاریخی «محبوبم/ با همه توان مادرانه ات/ در برابر آنها بایست/ و به پیش برو...»
• انگیزش حسی همدردی و شهامت و تفکر و مسولیت.
• نگریستن به موضوع جهاد و جنگ از دیدگاه ایمانی و اعتقادی.
• توجه به جهاد و جنگ از جنبه ی عقلی و فلسفی.
• کاربرد حماسه در ادبیات پایداری با تکیه بر مفاخر کهن، حضور پهلوانان و قهرمانان و تجلی شاهان و شاهزادگان و انجام اعمال خارق العاده و نمادگرایی تاریخی و بهره گرفتن از خاطره های قومی (کهن الگوها) جهت بر انگیختن هوشیاری مخاطبان و انطباق الگو ها و نمادهای تاریخی با شرایط فعلی.
• رواج عقیده ی جهان وطنی یا انترناسیونالیست جدا از حساسیت های قومی، منطقه ای و آیینی با موضوع وحدت ممالک و سرزمین ها با دید دینی و با تأکید بر موضوعات مشترک مانند میهن پرستی.
• طرح اهداف عالی انسانی با موضوع انسان و آرمان های صلح جویانه و آزادی خواهانه ی انسان، برجسته کردن و تسخص بخشیدن به پیام های انسانی مانند: آزادی، ظلم ستیزی و ...
• بیان حقانّیت و بر حق بودن در مبارزه ها و جنگ ها.
• استناد به متون مقدس مذهبی و دینی
• سوگ سرایی یا یاد کرد جنگ و سوگ نامه ی شهیدان و کشته شدگان و قهرمانان عرصه ی جنگ.
• بیان شجاعت و ستایش رزمندگان و قهرمانان و نظامیان جنگ و نیز شبه نظامیان، زنان، پیران، نوجوانان در دو بعد توانایی های فیزیکی و برتری اعتقادی.
• تهدید به انتقام و رجزخوانی در برابر مهاجم.
• سرزنش خود و دیگران (خوداتهامی) و افراد بی تفاوت به موضوع جنگ.
• طرح رویای دستیابی به صلح.
• ستایش فتوحات و پیروزی ها.
• توصیف قساوت خشن در تخریب و ویرانی و کشتارو
• توصیف زیان های مالی و جانی.
• تمنّای همراهی با مبارزان و آرزوی شهاد و کشته شدن همپای مبارزان «ادبّیات مقاومت اسلام»
• سرسپردگی به حکم مرشد و پیر و جلودار و رهبر «ادبّیات مقاومت اسلام»
• توصیف دفاع از کیان، نور و روشنایی و غلبه بر اهریمن و ظلمت.
• بیان آیین جنگ و توصیف میادین جنگ و شرح و توصیف مبارزه ی رزمندگان و سربازان و نظامیان.
• مفاخره و ستایش خود و قدرت جنگاوری خود را به رخ دشمنان کشیدن.
• وصف پایداری در دوران اسارت، زندان، شکنجه.
• به کار برد حیله های جنگی، شرح حیله ها و ترفند های جنگی.
• توصیف نقش زنان در ادبّیات پایداری، و بسیاری مسائل دیگر.

منابع و مآخذ
1. ترابی، ضیاءالدین، 1389، آشنایی با ادبّیات مقاومت جهان، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس.
2. درویش محمود، الأعمال الشعریه الکامله3ج،بیروت، ریاض الریس للکتب و النشر، 2005.
3. درویش محمود، آخر شب، ترجمه موسی اسوار، چ1 تهران، سروش،1358.
4. سنگری، محمدرضا، 1389، ادبّیات دفاع مقدس، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزش های دفاع مقدس.
5. کاکایی، عبدالجبار، بررسی تطبیقی موضوعات پایداری در شعر ایران و جهان، چ 1 تهران، پالیزان، 1380.
6. کلیات سعدی، چ اوّل تهران، انتشارات عرمس، 1385.
7. کنفانی، غسان، با شاخه های زیتون (ادبیات فلسطین) ترجمه علیرضا نوری زاده، چ1 تهران، چکیده، 1356.
8. گوری، الهی بخش، بررسی تطبیقی ادبیات مقاومت منظوم مقاومت فلسطین با ادبیات دفاع مقدس، رساله دکتری، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران، 1393.
9. غنی پورمکشاه، احمد و خلیلی، احمد و مهدی یناجویی، سید محسن، 1391، دانشکده شهید باهنر کرمان، نشریه ی ادبّیات پایداری، مقاله تحت عنوان تحلیل مؤلفه های ادبّیات پایداری در اشعار طاهره صفارزاده.


بروز رسانی : 1393-12-23 | بازدید : 1826

مطلب مرتبط دانلود فایل
روش تجزيه و تحليل داده ها
دفعات مشاهده (5513)
تعريف واژه ها واصطلاحات
دفعات مشاهده (4014)
پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر عنوان پايان‌نامه بررسی و تحلیل مفاهیم غالب در نقاشی اکسپرسیونیسمی معاصر ایران دهه 70 و 80
دفعات مشاهده (3203)
محدوديت هاي پژوهش
دفعات مشاهده (2674)
رابطه¬ی بین هیجان خواهی و بهزیستی معنوی با اضطراب مرگ بیماران همودیالیزی
دفعات مشاهده (2572)
مدلسازی و حل مسئله دو هدفه (مکانیابی – تخصیص ) در یک زنجیره تامین چند سطحی با رویکرد تصادفی پوروپوزال وپایان نامه
دفعات مشاهده (1968)
میزان تأثیر اتوماسیون اداری بر عملکرد کارکنان
دفعات مشاهده (1878)
شعر مقاومت در ادبیات ایران و فلسطین
دفعات مشاهده (1827)
مدیریت بیوریتم
دفعات مشاهده (1765)
مسئولیت مدنی دولت در قبال حوادث غیر مترقبه
دفعات مشاهده (1465)
بر رسی ویژ گی های شعر معاصر عرب و شعر فارسی
دفعات مشاهده (1356)
موسسه حقوقی مدبران
دفعات مشاهده (1352)
جایگاه نماد و اسطوره در شعر معاصر عرب
دفعات مشاهده (1304)
مؤثرترین روش ها در جلوگیری از میکرو لیکیج کرونالی
دفعات مشاهده (1184)
بررسی رابطه دین و روانشناسی از دیدگاه غرب با دیدگاه تربیتی قرآن
دفعات مشاهده (1142)
پروژه کارشناسی حل معادله دیفرانسیل رفتار نانوتیر تحت اثر جذب کاسیمیر به روش هموتوپی
دفعات مشاهده (1082)
انواع متغیرهای پژوهش
دفعات مشاهده (1030)
حضانت طفل در فقه و حقوق ایران و مقایسه آن با حقوق انگلیس
دفعات مشاهده (879)
تعیین جامعه آماری حجم نمونه
دفعات مشاهده (877)
تاثیر عصاره آبی الکلی گیاه بابونه بر محور همورمونی هیپوفیز
دفعات مشاهده (875)
نام و نام خانوادگی
ایمیل شما
تلفن تماس شما
پیام شما
 
   
تبلیغات