انواع متغیرهای پژوهش


تعریف متغیرهای پژوهش


برای تعریف متغیرهای پژوهش باید بین تعریف عملیاتی اندازه‌پذیر و
تعریف عملیاتی آزمایشی تفاوت قائل شد. در تعریف عملیاتی اندازه‌پذیر،
عملیاتی که باید انجام پذیرد تا اندازه‌گیری مفهوم یا سازه میسر شود آشکار
می‌شود. مثلاً هوش را می‌توان چنین تعریف کرد که عبارت است از نمره‌ای که
در آزمون تراز شده استانفورد ـ بینه بدست می‌آید. در تعریف عملیاتی آزمایشی
به بیان پرداخته می‌شود که پژوهشگر باید به اجرا درآورد تا اینکه شرایط
آزمایشی ظاهر گردد. مثلاً برای تعریف عملیاتی آزمایشی ناکامی می‌توان
ممانعت آزمودنی از نیل به مقصد معین را مورد نظر قرار داد.

تعریف عملیاتی باید طوری انجام پذیرد که، چنانچه هر پژوهشگری در شرایط
مشابه به اندازه‌گیری سازه یا مفهوم مورد مطالعه بپردازد، نتیجه یکسانی
بدست آید. به کمک تعریف عملیاتی مفهوم‌ها یا سازه‌ها می‌توان متغیرهای مورد
مطالعه را به طریق عملی تعریف نمود و آنها را با پایایی بیشتری
اندازه‌گیری کرد. برای این منظور، سلسله اقدامات مورد نظر در تعریف عملیاتی
باید قابل تکرار باشد.

در اینجا به منظور روشنتر شدن مبحث متغیرها، بویژه در پژوهش‌های توصیفی،
تعریف جامعه آماری را مورد نظر قرار می‌دهیم. در تعریف جامعه آماری به این
نکته اشاره می‌شود که افراد جامعه حداقل دارای یک صفت مشترک هستند. با
توجه به این تعریف، هر صفت دیگری که از یک فرد به فرد دیگر جامعه تغییر کند
را متغیر می‌نامیم. بنابراین متغیرها عبارتند از ویژگیهای افراد، اشیاء،
واحدها و غیره که می‌توانند مقادیر کیفی یا کمی اختیار کند. از جمله این
مقادیر می‌توان قد، وزن، بهره هوشی و امثال آن را نام برد.





انواع متغیرها


مقادیر متغیرها می‌تواند مقوله‌ای (Categorical) باشد، مانند رنگ چشم
یا جنسیت، یا اینکه کمی باشد مانند طول، قد، وزن و بهره هوشی. بدین‌سان
متغیرها را می‌توان به دو دسته: مقوله‌ای و عددی (Numerical) تقسیم کرد. به
عبارت دیگر از این دودسته متغیر می‌توان تحت عنوان متغیرهای کیفی و کمی
یاد کرد.




نامگذاری متغیرها


در پژوهشهایی که با مشاهده متغیرها و تولید داده‌ها سروکار داریم
باید متغیرها را نامگذاری کرد: این امر در آزمودن فرضیه‌ها، به ویژه در
پژوهشهای آزمایشی، باید رعایت شود. نامگذاری متغیرها با توجه به پنج دسته
ذیل انجام می شود:

ـ متغیر مستقل ( Independent variable )

ـ متغیر وابسته ( Dependent variable )

ـ متغیر تعدیل کننده ( Moderator vartiable )

ـ متغیر کنترل ( Control vartiable )

ـ متغیر مداخله‌گر ( Intervening vartiable )

- انواع متغیرهای پژوهش


متغیرهای تحقیق براساس نوع مقادیری که می‌توانند اختیار کنند به دو
دسته متغیرهای کمی و کیفی تقسیم می‌شوند اما انواع متغیرها براساس نقش آنها
در تحقیق عبارتند از:

۱- متغیر مستقل : متغیر مستقل متغیری است که در
پژوهش‌های تجربی به وسیله پژوهشگر دستکاری می‌شود تا تاثیر( یا رابطه) آن
بر روی پدیده دیگری بررسی شود.


۲- متغیر وابسته : متغیر وابسته، متغیری است که
تأثیر (یا رابطه) متغیر مستقل بر آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. به عبارت
دیگر پژوهشگر با دستکاری متغیر مستقل درصدد آن است که تغییرات حاصل را بر
متغیر وابسته مطالعه نماید.


۳- متغیر میانجی : این متغیر به عنوان رابط بین متغیر مستقل و متغیر وابسته قرار می‌گیرد. متغیر میانجی می‌تواند بر جهت یا شدت
رابطه متغیر مستقل و وابسته اثر بگذارد. با توجه به قابل سنجش بودن این
متغیر یا هدف پژوهشگر این متغیر می تواند سه نقش زیر را داشته باشد


۳-۱- متغیر تعدیل کننده : اگر متغیر میانجی قابل
سنجش و اندازه گیری باشد و پژوهشگر نیز بخواهد اندازه آن را بسنجد و در مدل
وارد کند به آن متغیر تعدیل کننده گویند. متغیر تعدیل کننده متغیری است که
بر جهت رابطه یا میزان رابطه متغیرهای مستقل و وابسته می تواند موثر باشد.
اثرات این متغیر قابل مشاهده و اندازه‌گیری است. به متغیر تعدیل کننده
گاهی متغیر مستقل فرعی نیز گویند. برای نمونه متغیر جنسیت در بررسی رابطه
روش تدریس و یادگیری دانش‌آموزان یک متغیر تعدیل کننده است.


۳-۲- متغیر کنترل: اگر متغیر میانجی قابل سنجش و
اندازه گیری باشد و پژوهشگر بخواهد اثرات آن را کنترل و در مدل حذف کند به
آن متغیر کنترل گویند. چون در در یک پژوهش اثرات همه متغیرها قابل بررسی
نیست، پژوهشگر اثرات برخی متغیرها را از طریق کنترل آماری یا کنترل‌های
تحقیقی خنثی می‌کند. اینگونه متغیرها که اثرات آنها توسط پژوهشگر قابل حذف
است را متغیر کنترل گویند. برای نمونه در بررسی رضایت دانشجویان مدیریت
بازاریابی از سایت پارس مدیر، اثرات متغیر گرایش تحصیلی در رضایت‌مندی
کاربران از سایت حذف شده است.


۳-۳- متغیر مداخله‌گر : اگر متغیر میانجی قابل سنجش
و قابل حذف نباشد به یک متغیر مداخله گر تبدیل می شود. متغیر مداخله‌گر از
دیدگاه نظری بر متغیر وابسته تاثیر دارد اما قابل مشاهده و سنجش نیست تا
به عنوان متغیر تعدیل کننده محسوب شود و نه اثرات آن قابل خنثی کردن است تا
به عنوان متغیر کنترل محسوب شود.


منبع اصلی:


روش های تحقیق در علوم رفتاری، تالیف دکتر زهره سرمد، عباس بازرگان و الهه حجازی. ۱۳۷۶، موسسه نشر آگه، تهران.

بروز رسانی : 1394-05-10 | بازدید : 1029

دانلود فایل
روش تجزيه و تحليل داده ها
دفعات مشاهده (5512)
تعريف واژه ها واصطلاحات
دفعات مشاهده (4013)
پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر عنوان پايان‌نامه بررسی و تحلیل مفاهیم غالب در نقاشی اکسپرسیونیسمی معاصر ایران دهه 70 و 80
دفعات مشاهده (3202)
محدوديت هاي پژوهش
دفعات مشاهده (2673)
رابطه¬ی بین هیجان خواهی و بهزیستی معنوی با اضطراب مرگ بیماران همودیالیزی
دفعات مشاهده (2571)
مدلسازی و حل مسئله دو هدفه (مکانیابی – تخصیص ) در یک زنجیره تامین چند سطحی با رویکرد تصادفی پوروپوزال وپایان نامه
دفعات مشاهده (1967)
میزان تأثیر اتوماسیون اداری بر عملکرد کارکنان
دفعات مشاهده (1877)
شعر مقاومت در ادبیات ایران و فلسطین
دفعات مشاهده (1826)
مدیریت بیوریتم
دفعات مشاهده (1764)
مسئولیت مدنی دولت در قبال حوادث غیر مترقبه
دفعات مشاهده (1464)
بر رسی ویژ گی های شعر معاصر عرب و شعر فارسی
دفعات مشاهده (1355)
موسسه حقوقی مدبران
دفعات مشاهده (1351)
جایگاه نماد و اسطوره در شعر معاصر عرب
دفعات مشاهده (1303)
مؤثرترین روش ها در جلوگیری از میکرو لیکیج کرونالی
دفعات مشاهده (1183)
بررسی رابطه دین و روانشناسی از دیدگاه غرب با دیدگاه تربیتی قرآن
دفعات مشاهده (1141)
پروژه کارشناسی حل معادله دیفرانسیل رفتار نانوتیر تحت اثر جذب کاسیمیر به روش هموتوپی
دفعات مشاهده (1081)
انواع متغیرهای پژوهش
دفعات مشاهده (1030)
حضانت طفل در فقه و حقوق ایران و مقایسه آن با حقوق انگلیس
دفعات مشاهده (878)
تعیین جامعه آماری حجم نمونه
دفعات مشاهده (876)
تاثیر عصاره آبی الکلی گیاه بابونه بر محور همورمونی هیپوفیز
دفعات مشاهده (874)
نام و نام خانوادگی
ایمیل شما
تلفن تماس شما
پیام شما
 
   
تبلیغات