بر رسی ویژ گی های شعر معاصر عرب و شعر فارسی


بیش از شش دهه پیش شعر عرب مانند شعر شعر زبان فارسی دچار تغیرات و تحولات بنیادی گردید و گروهی از ادیبان خواستار تحول در قالب شعر شدند که با مطرح ساختن این موضوع شعر عرب نیز دچار تحولاتی بس عظیم گردیده است .تقریبا اکتر عواملی که در شکل گیری شعر نو موثر بودند مثل دست و پا گیر بودن اشعار ی که دارای وزن و قافیه بودند و پاسخگو نبودن مضامین رایج در شعر کهن به نیاز جامعه و مسایلی از این دست در شکل گیری شعر نو عرب نیز دخالت داشت با عنایت به اینکه حوادثی که در قرن نوزدهم رخ داد سمت و سوی شعر عرب نیز تغییر کرد .
با حمله محمد علی باشا در مصر تنها از صنعت جدید اروپا آن هم به قصد تقویت سپاه خود اقداماتی چشمگیری انجام دادکه بطور غیر مستقیم موجب تحولاتی اجتماعی و فرهنگی شدند .حمله ناپلئون به مصر نیز نقطه تحولی است در بسیاری از زمینه ها ی سیاسی و اجتماعی مصر و در نتیجه در بسیاری از سر زمین های عربی و عوامل مهم دیکری مثل ارتباط با غرب و نفوذ مبلغان غرب و اروپائی و آمریکائی به لبنان و رشد آموزش و همگانی شدن آن و فراگیر شدن نهضت ترجمه و بسیاری عوامل دیگر دست به دست هم دادند تامسیر شعر عرب را تغییر دهند .
شاعران عرب نیز مانند شعرای ایرانی در نخستین بر خوردشان با تمدن و فرهنگ عرب چنین تصور کردند که تجدد فقط در حوزه معانی و اندیشه ها امکان پذیر است چرا که حرمت سنت های شعری و سر مشق های کلاسیکی به حدی بود که کسی جرات تعییر آن را نداشت لذا مضا مین غربی را در قالب سنتی وارد می کردند .
در عر صه شعر فارسی ، تقی رفعت، شمس کسا ئی، و میر زاده عشقی، و ابو القاسم لاهوتی بطور جدی در شکستن قداست قا لب شعری کهن گامهای برداشتند و سر انجام نیما در سال 1301 با انتشار شعر( افسانه ) شعر را وارد مر حله ی تازه ای کرد و این رخداد در شعر عرب توسط دو شاعر پیشگام عراقی بدرشاکر سیاب و نازک الملائکه شگل گرفت البته در فضل تقدم انان سخن زیاد گفته شده است که کدام بر دیگری ارجحیت دارد نازک ملائکه خود معتقد است که شعر معروف (وبای )او در 1947 دربیست و چهار سالگی را سروده ودر دومین دفترش شراره و خاکستر1949 نخستین شعر آزاد محسوب می شود هر چند بسیاری بر خلاف این معتقدند که
اولین شعر را سیاب به نام گلهای پژمرده آورده است صرف نظر از این مطلب بدر شاکر از این حیث شاخص تر است که بینشش در شعر نو همه جانب تر بوده است. و علاوه بر تحول در فرم و قالب شعر بر یک پارچگی شعر و ارتباط درونی و تجسمی و ساختاری بوده است و مشهور است که پیشگامان عراقی شعر نو نازک و سیاب و بیاتی با تاثیری پذیری از شعر انگلیسی پیامبران ورهبران این نهضت علمی بوده اند
به هر حال این جریان با پیشقدمی این دو شاعر آغاز شده است وبه دنبال این دو شعرای نوپر داز دیگری پا به عرصه گذلشتند . درست همان عکس العملهای که در برابر شعر فارسی به وجود آمد در برابر شعر نو عرب نیز شکل گرفت شعر نو آماج حمله کهن و سنت گرایان قرار گرقت عده ای این شاعر نو گرا را به ناتوانی در خلق دشوار ترین صورت شعر که همان نظم کهن بود متهم کردند و گروهی حرکت شعر را توطئه ای بر ضد اصالت شعر دانستند
از ویژگی های دیگر شعر امروز عرب ، پرداختن به توصیفات طبیعی است که البته چند صد سال دارد و از دیر باز شعر عرب با توصیفات طبیعی همراه بوده است واما تعابیری که امروزه در شعر عرب به کار می رود تازه و بدیع است به نظر می رسد شعرائی که در محدوده سوریه و لبنان و فلسطین زندگی می کردند به خاطر ویژگی اقلیمشان بیشتر به توصیفات طبیعت پر داخته اند و حتی در توصیفات دیگر نظیر زیبائی معشوقه و از جلوه های طبیعت بیشتر بهره برده اند از مهمترین ویژگی شعر امروز عرب که البته می توان سابقه آن را به آغاز شعر عرب رساند توصیفات عاشقانه و وصف زیبائی های زن است که نزار قبانی سلطان بی منازعه آنست عاشقانه سرایی اورا جهانی ساخته است و شهرتش جهانی گشته است .شاعری که نام او با عشق و بازن گره خورده است . البته وی در گفتگوئی که (منیر العکش) ناقد عربی انجام داده بر آن است که زن در ااشعار عاشقانه او اشاره به همه زنان دارد و تجربه شخصی خود را جهانی می داند

به غیر از فبانی شعرای دگر نیز به موضوعات عاشقانه پر داخته اند و انچه به
شعر عرب در این موضوع شخصییت می دهد بی باکی وتهور در بیان زیبائی و نوع تعابیر آن است پر داختن به قومییت عرب نیز تا حدودی در شعر عرب نمود دارد علاوه بر تعصب قومی که به هر حال هر قوم و نژادی بر آن پا فشاری می نمود و قوم عرب نیز از این قائده مستثنی نیست به دلیل هم جواری بسیاری از کشور ها ی عرب و فشار های بیگانگان و تنش هایی که این سر زمین ها را تحت تاثیر قرار می داد شعرای عرب قو میت خود را بیشتر مطرح می کردند

در نیمه دوم دهه شصت پس از شکل گیری مقاومت مسلحانه فلسطین و رویداد جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل پدیده جدید در ادبیات عرب بوجود آمد که در تاریخ از آن به ادبیات مقاومت نام برده اند که به سر امد این شعرا اشاره ای میکنم عز الدین المناصره ،سمیح القاسم، فدوی طو فان ودر صدر همه آن محمود درویش که آثاری جلیل بر جا گذاشته اند بر این اساس مساله فلسطین و حساسیت این موضوع نوعی اتحاد و همدلی را در بین اعراب باعث شد که در اشعار بسیاری از شاعران نمود عینی به خو د گرفته است . محمود درویش از معروفترین شاعر شعر مقاومت به حساب می اید که دفاع از سر زمین خود را سر لوحه اندیشه خود ساخته است
لو تحول هذا الوطن الصغیر کقبضه الید الی سجن
. فسنبقی علی حبه لانه وطننا
اگر این وطن کوچک به زندانی تبدیل شود ما همچنان دوستس داریم جون وطن ماست
محمود درویش در شعری دیگری که شناسنامه نام دارد که با لحنی حاکی از عصبانیت سر سختانه بر قو میت خود تاکید می کند این شعر او ا مانند بسیاری از شعر های نو عرب اکنده
از یاس و نومیدی است پدیده ای که بتوان گفت یکی از بارز ترین ویژگی شعر معاصر عرب به شمار می رود به طور کلی عاطفه حزن در شعر عربی نمود خاصی دارد گاهی این حزن و اندوه منجر به احساس بیهودگی می شود و بر این اساس شعرش به نام (عبثیه) ظهور و بروز می کند عاطفه حزن واندوه غالبا با تصورات شاعر از مرگ و نیستی پیوند دارد بیانگر الام ورنجهای شخصی شاعر است نوع بیان نازک الملائکه شباهت زیادی به شعر فروغ دارد ایمان به اغاز فصل سرد که فروغ نیز در این شعر را با تکرارزمان گذشت و ساعت چهار بار نواخت گذشت زمان را غمگینانه بیان می کند پس از هز تکرار یاس و نومیدی خود را با جملاتی گیرا ا بیان می کند

شاعر هرچند در این شعر ار دوری یار و نیامدش ائرا اندوهناک است ئانیا دوری و این ناراحتی را به زیبائی بیان می کند اما سراسر شعر به طور کلی ملال اور و تکرار مکرارات است بدین صورت وی در اتمام شعر از یک شیوه پیروی می کند یعنی از اغاز شعر معشوق را مخاطب قرار می دهد تا پایان شعر گویی در نقطه ای در جا زده است بی هیچ تردیدی نزار قبانی پر نفوذ ترین شاعر عرب در عصر جدید می باشد نزار قبانی محبوب تمام قشر هاست چون او بهترین عاشقانه سرای عرب است و عشق عمومی ترین مرز مشترک عواطف انسانهاست شاعری که اشوبها و بحرانهای شیاسی تاثیری در عاشقانه سرائی او ندارد و همه چیز را در زن می داند در سالی که

جنگ ژوئن اعراب و اسرائیل به شعر سیاسی روی آورد واین کار اعتراض گستر ده ای را برانگیخت از جمله اینکه تو شاعر هستی که خود را به شیطان و زن و غزل برای روسپان فروخته ای و جق نداری در باب وطن شعر بگوئی و تو مسئول اصلی شکست هستی زیرا اخلاق جامعه را به فساد و تباهی کشانده ای وقتی ار او می پرسند چرا زن را موضوع اصلی خودت قرار دادی وبه او خیلی توجه کردی و وطن را به فراموشی سپرده ای اعتقادش را این گونه بیان می کند که وطن در نظر من یک مفهوم تر کیبی است از میلیون چیز ، از قطره باران تا بر گ درخت تا قر ص نان ونامه های عاشقانه و بوی کتاب ها وشانه ای که در گیسوان معشوقه ام سفر می کند وسجاده نماز مادرم و زمانی که بر چهره پدرم شیار افگنده بود اما بارز ترین ویزگی او زبان ساده سهل و ممتنع اوست در واقع شعر او به گفتار نردیک واز فرهنگ عامه سر شار است و با تصاویری محسوس در هموار ترین وزن و موسیقی با حس و عاطفه نجوا می کند و مجموعه نثر او نیز دلکش و خواندنی است

با این اوصاف چگونه می توان شعر نو را فهم کرد ؟ برای فهم ان نخست باید با ا ن همدلی کرد شعر نو تجربه فراگیر پیچیده و نو آیین است و مثل هر تجربه دیگری برای درک و دریافت نیازمند مثبت نگری و همدلی است دیگر انکه باید اگاهی و ذهنیت خود را از این امور ازاد کنیم.
1- گذشته گرائی : زیرا ذهنیت حاکم بر جامعه عرب سنت پرست بوده است
2- نمونه سالاری :بدین معنا که از نطر ذهنیت حاکم کمال شعر قبلا در متون شعری عرب شگل گرفته است و باید شاعران آینده به همان سبک وسیاق شعر بگویند .
3- صورت گرائی : زیرا نتیجه دلبستگی به نمونه وابستگی به صورت است بنا به ذهنیت حاکم شعر کشف و بینش نیست بلکه صناعت الفاط می باشد .
4- جزئی نگری :ذهنیت حاکم به اثر شعری به مثابه کلییت و تمامیت نمی نگرد بلکه آن را پاره ای از هم جدا و مستقل در نظر می گیرد .
5- بیان غنای و فرد ذهنیت حاکم بر عرب از آن بخش از شعر عرب بهره درک و لذت می برد که عموما جنبه غنائی و فردی دارد واحساسات و عواطف یا اوضاع اجتماعی شخص شاعر بازگو می کند.
6- تکرار: فرهنگ عرب ،فرهنگ باز خوانی و تکرار است و در دایره ای بسته از پیش تعیین شده وعاری از حرکت ،دور می زند واین فرهنگ بر حقایقی مبتنی است که ازلی و ابدی است و تجاوز از ان روا نیست ادونیس در باره آینده شعر امروز و چشم انداز آن از خلاقیت شعری سخن می گوید وبه نظر او خلاقیت از شیوه های شاعرانه ای که راه حل خود را در اندیشه جستجو و اثر شعری را تابع ساختار عقل اعم از حدود تعقل و قواعد و الزامات منطقی آن می کند. رویگر دان است واین خلاقیت مبتنی بر حدس و اشراق است

راه حلها را در فیض و غنای زندگی در انفجار و گوناگونی ممکنات آن می جوید .از این رو در مر ز های شناخته شده درنگ نمی کند بلکه پیوسته فاصله های تازه خلق و اثری شعری را از میل فرا رفتن سرشار می کند میل تصرف ژرفا و فراز ها میل پویای و خواه پیروز خواه نا گام صورتهای اثر شعری در این خلاقیت گو نا گون وناگهانی است واز منحنی های حکایت می کند که جان را با خود می برد ودر حرکتی گسترس فزا وبست ناپذیر پیش می رود و چندان با اشیا و جهان مردم تکثر می بخشد که سر سام را تداعی می کند.مجال خلاقیت نامحدود ونامتناهی و شعر در آن سیال و تا ابد سیال است از شاعران دیگر انسی الحاج در سال 1960در مقدمه دفتر خود( لن )در باره شعر منثور اظهار نظر کرد با توجه به اقتباس همه جانبه او از دیدگاههای سوزان بر نار(آتش ) مطالعه منبع مورد استناد او اولین شاعری از شاعران دیگر نیز به فرا خور تجارت خود در شعر اظهار نظر کرده اند که ملاحظات انان اگر چه خواندنی است واجد جامعیتی نظری نیست

تجربه ای که در ساخت شعر در گذاز قرنها در مغرب زمین تشکیل گرفته بود تنها در چند دهه در جهان عرب دچار تغیراتی اساسی به خود گرفت و چشم اندازی پر دامنه فرا روی بشریت قرار داد گرایش به شعر امروز با عواملی چون روان شناختی و اجتماعی دیگری دارد و تحولات سرنوشت سازی چون بروز فاجعه فلسطین به سهم خود موجب تغییری اساسی در نگرشها و باور ها شده بود .
واینکه در جهان هر چه را انس و عادت از ما گرفته است ببینیم پر ده از رخسار پنهان بر گیریم پیوند های نهانی را کشف کنیم و از زبان و مجموعه ای از احساسات و تداعیها مناسب برای بیان این همه استفاده کنیم همه این ها پاره ای از مسولیت های شعر نو است واین امتیاز ان در عدول از سنت گرائی است قوام شعر نو به خلاقیت و نو اوری می باشد . چنان که( رنه شار ) شاعر فرانسوی معاصر گفته (کشف جهانی که تا ابد نیازمند کشف خواهد ماند و نتیجه ان نگرانی انسان است )
خلاصه که شعر نو گونه ای از شناخت است که جدا از قوانین علم ، قوانینی ویژه خود دارد این شعر احساس فراگیر حضور ما ست و فر اخوانی برای پر سش و پژو هش مجدد در باره معنای پدیده ها به همین سبب از حساسیتی فرا طبییعی بر می اید که اشیا راکشف و شهود و احساس می کند از این نظر شعر نو، متافیزیک وجود انسانی است و در پایان این مختصر کلام


ابیاتی چند از نازک الملائکه ( نهایه السلم ) رابیان می کنم :
مرت الایام منطفئات / ایام خاموشی سپری شدند
لم نلتق لم یجمعنا حتی طیف سراب / هیچ کسی را رویت نکردیم نه سرابی مارا جمع نکرد
وانا وحدی ، اقتاب بوقع خطی الظلمات/ منم تنها از صدای گامهای تاریکی بهره می گیرم ./ فخلف زجاج النافذه الفظه خلف الباب / در پشت شیشه پنجره ناهنجاری که وجود دارد و پشت در تنای تنها
مرت ایام
بارده تزحف ساحبه ضجری المر تاب / سرد می خزیدند گمان الودن ام را با خود می کشد ند
وانا اضغی و اعد دقائقها القلقات / ومن گوش می دهم د قیق های پریشانی را می شمردم
هل مر بنا زمن ؟ ام خضنااللزمنا /؟ ایا زمان بر ما گذشته است یا بی زمان رفته ایم

مرت ایام
ایام تثقلها اشواقی . این انا/؟ ایام ی که از دلتنگی من به ستوه امده است کجا یم من/
مازلت احدق فی السلم/ همواره خیره به پلکان
السلم یبدا لکن این نهایته ؟ / پلکان اغاز است اما نهایتش کجاست /
یبدا فی قلبی حیث التیه و ظلمته / در دلم اغازی دارد جای سر گر دانی و ظللمت ان
یبدا این البا ب المبهم// ا ان در مبهم کجاست ؟

لم نلتق، انت هناک ورائ مدی لاحلام / هیچ دیداری نگردیم
فی افق حف به المجهول / تو در پس کرانه های رویا های در افق یکه مجهولات او را فرا گر فته است وانا امشی و اری ، وانام / من ره می سپارم و گام بر می دارم و میبینم در حالی که در خواب فرو می روم

...............................
عد ام سیموت // ایا باز خواهی گشت /
صوتی فی سمعک خلف المنعرج الممقوت / یا اینکه ندای من در گوش تو خاموش خوا هد شد؟ در پس ان
واظل انا شارده فی قلب النیسان / ومن در دل نیسان مبهوت و سر گر دان خواهم بود
لا شی سوی الصمت الممدود فو ق الحزان// هیج چیزی جز سگوت مر گبار و سکوتی که بر غم و اندوههم کسترده شده است نخواهد بود
لا شی سوی رجع نغسان // وهیچ چیزی جز انعکاسی و پزواکی خواب الوده
یهمس فی سمعی لیس یعود // به نجوایم چنین می گوید که باز گشتی در کار نحواهد بود
لیس یعود //هرکز نخواهد بر گشت
...............................
عد بعض لقا // باز گرد تا شاید دگر بار دیداری تازه شود
یمنحنا اجنحه نجتازوالیل بها // مارا پرو بالی می بخشد و حیاتی دگر می دهد و به واسطه ان شب را پشت سر می گذاریم
فهناک فضا// فضای ان جاست


منابع
ادونیس./ الاعمال الشعریه الکامله / الطبعه الزابعه و/بیروت / دار العوده /1985
البیاتی .عبدالوهاب /بستان عائسه/الطبعه الزابعه/الموسسه العربیه للدراسات و النسر / العوده /1994
قبانی /الاعمال الشعریه الکامله//الجز الول / الظبع/یالثانی غشره //بیروت /دار العوده/ 1973
الملائکه نارک /دیوان نارک الملائکه /بیروت/دار العوده / 1973
جاوی خلیل /دیوان خلیل حاوی /بیروت / دار العوده/1993
درویش محمود / اری ما ارید // بیروت / دارالجدید /993
فاضل /جهاد/ قضایا الشعر الحدیث/ بیروت دار الشروق/1984
عباس / احسان/ اتجاهات الشعر العربی المعاصر / الطبعه الثانیه/ عمان/ دار الشروق/ 1992

بروز رسانی : 1394-06-25 | بازدید : 1355

دانلود فایل
روش تجزيه و تحليل داده ها
دفعات مشاهده (5513)
تعريف واژه ها واصطلاحات
دفعات مشاهده (4014)
پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر عنوان پايان‌نامه بررسی و تحلیل مفاهیم غالب در نقاشی اکسپرسیونیسمی معاصر ایران دهه 70 و 80
دفعات مشاهده (3203)
محدوديت هاي پژوهش
دفعات مشاهده (2674)
رابطه¬ی بین هیجان خواهی و بهزیستی معنوی با اضطراب مرگ بیماران همودیالیزی
دفعات مشاهده (2572)
مدلسازی و حل مسئله دو هدفه (مکانیابی – تخصیص ) در یک زنجیره تامین چند سطحی با رویکرد تصادفی پوروپوزال وپایان نامه
دفعات مشاهده (1968)
میزان تأثیر اتوماسیون اداری بر عملکرد کارکنان
دفعات مشاهده (1878)
شعر مقاومت در ادبیات ایران و فلسطین
دفعات مشاهده (1826)
مدیریت بیوریتم
دفعات مشاهده (1765)
مسئولیت مدنی دولت در قبال حوادث غیر مترقبه
دفعات مشاهده (1465)
بر رسی ویژ گی های شعر معاصر عرب و شعر فارسی
دفعات مشاهده (1356)
موسسه حقوقی مدبران
دفعات مشاهده (1352)
جایگاه نماد و اسطوره در شعر معاصر عرب
دفعات مشاهده (1304)
مؤثرترین روش ها در جلوگیری از میکرو لیکیج کرونالی
دفعات مشاهده (1184)
بررسی رابطه دین و روانشناسی از دیدگاه غرب با دیدگاه تربیتی قرآن
دفعات مشاهده (1142)
پروژه کارشناسی حل معادله دیفرانسیل رفتار نانوتیر تحت اثر جذب کاسیمیر به روش هموتوپی
دفعات مشاهده (1082)
انواع متغیرهای پژوهش
دفعات مشاهده (1030)
حضانت طفل در فقه و حقوق ایران و مقایسه آن با حقوق انگلیس
دفعات مشاهده (879)
تعیین جامعه آماری حجم نمونه
دفعات مشاهده (877)
تاثیر عصاره آبی الکلی گیاه بابونه بر محور همورمونی هیپوفیز
دفعات مشاهده (875)
نام و نام خانوادگی
ایمیل شما
تلفن تماس شما
پیام شما
 
   
تبلیغات