جایگاه نماد و اسطوره در شعر معاصر عرب


شعر امروز عرب به لحاظ شنا خت یکی از پدیده های هنری و فر هنگی در جهان معاصر اهمیت ویزه ای دارد و همچنین از نظر مطا لعات تطبیقی و باز شناسی جایگاه شعر در فرهنگهای گوناگون .
شاید پر پسامد ترین ابزار هنری در شعر شاعران پیشگام دانست دامنه ان وسیع است و بااین همه شعرا نو پر داز خود را نماد گرا نمی داند و از نماد به عنوان وسیله استفاده می کند و این وسیله را شاعر از مفهوم یا مفاهیمی می سازد که ممکن است با تلقی مردم دلالت های مشترک داشته باشد واما به لحاظ شعری تاثیری متفاوت پیدا می کند و از این رو نماد در شعر با تجربه حسی و درو نی شاعر که به اشیا مفهومی دیگر می دهد پیوندی نز دیک دارد به عبارتی اهمیت اشیا یکسان است و تنها در ذهن و نهاد شاعر که کانون تجربه شخصی و شعری است فرق پیدا می کند
در کار برد نماد آگاهی خاص پیدا کردن شاعر اهمیت خاص دارد . و قتی ذهن حامل حس یا تصویری آگاهانه است یا نمادی قدیمی دارد مقصود در هیئت نمادی عرضه می شود وبه عبارات و کلمات نو از طریق القای داده های ذهنی در آنها جنبه نمادین می دهد در این میان نماد های تاریخی هر چند بسیار کهن باشند وقتی در متن کار شاعر معاصر قرار می گیرند باید دلالتی بالقوه و با وضع کنو نی و تجربه انی ذهن پیوندی اساسی و ظریف داشته باشد زیرا ارزش نماد به دوام ودیرینگی ان نیست بلکه به لحظه است که افرینش هنری در ان صورت می گیرد و علاوه بر آگاهی ایجاد فضای خاص وسیاق مناسب برای نماد مناسبت و ضرورت دارد زیرا وقتی نماد جنبه شاعرانه به خود می گیرد و ابزار انتقال حس نهفته در وضع هنری و تشخیص جنبه های روان شناختی آن می شود و با توجه به روند درو نی آفرینش شعری که سیاق خود را ایجاب می کند در متن بنشیند و معنا پیدا کند .

اسطوره با نماد زمینه مشترک دارد. زیرا بیش و کم مجموعه ای از نماد های مر تبط است که از واقعیت های حاضر دیدگاهی کلی را تمثیل می کند .همخوانی میان نماد های اسطوره الزاما به معنای وجود روابط روشن و منطقی میان انها نیست اما همین نماد ها تابع منطق شعر و اقتضای متن است و نماد های قدیمی در شعر معاصر غالبا با شخصیت های اساطیری اختصاص دارد یا به شخصیت های که با گذشت زمان جنبه اساطیری پیدا کرده است .
از بر جسته ترین نماد های اسطوره ای در شعر امروز که مایه الهام بوده است سند باد ./اولیس / سیزیف / تموز/ وایشتار / وا.ورفئوس / وایکاروس و پرومته/ پنلوپه/ و ابوالهول / وایوب هابیل و قابیل و خضر و شهریار/مسیح/ ایلعازوسقراط است همان گونه شاعر با نماد های کهن سرو کار دارد گاه خود نمادی نو می سازد یا در باره اسطوره ای تازه مضمون می پر دازد .

عواملی که این پدیده با ان در ار تباط بوده است را می توان مهمترین عامل اثر پذیری از شعر مغرب زمین دانست که از دیر باز اسطوره در کانون توجه ان بوده است به خصوص پس از وقوف بر پژو هش ارزشمند (سرجیمز فریزر) در باره اسطوره ونیز مطالعات فروید و یونگ در خصوص نقش آن در نا خود اگاه انسان همه محدویت های که مانع از پذیرش ان در شعر مدرن بوده است ار میان رفت وسر انجام اینک اسطوره به لخاط هنری وسیله پیوند دادن رویاهای ضمیرنا خود اگاه به فعا لیت های اگاهانه ذهن و صل گذشته به اکنون است وشعررا از بارغنائی صرف می رهاند و عناصر دیگری در ان دخالت می دهد مجمو عه این عناصر باعث می شوند که شاعران معاصر به جستجوی اساطیر بروند وانها رااز همه منابع دیگر بر گیرند خواه بابلی باشد مثل ایشتار و تموز یا مصری اوزیریس یا فینقیائی ادونیس ..... )اهتمام شاعران با اسطوره مراتب متفاوتی دارند شاعری جون السیاب از ان سنجیده بسیار استفاده کرده است ود ر مقابل شاعری چون محمود درویش کمتر به ان توجه کرده است . در حالی که شاعران عراق و لبنان اساطیر را از همه منابع آن می جویند و شعرای مصر بر خی را می پذیرند و بر خی دیگررا نمی پذیرند .

به طور کلی دلالتهای اسطوره در شعر امروز در سه زمینه می باشد که مشرو حا بیان می شود .
1- بیان اشفتگی روحی و سر گردانی و سر در گمی . در این قلمرو غالبا از نماد های سند باد وایکاروس واولیس و اور فئوس استفاده شده است . سمت و سوی حرکت نماد یا افقی دایره ای است افقی(اولیس وسند باد )و یا نزولی(اور فئوس) یا صعود (ایکاروس) است در هر حال نماد بر اساس جهت حرکت بر حقیقتی انسانی دلالت دارد .
2- بیان رستاخیزو نوزائی و باز بینی در این زمینه عمدتا همان دلالتهای دیرین نماد ها مطرح است و بیشتر تموز یا ادو نیس و فینیق و مسیح ووایلعاز مورد توجهند .
3- بیان درد و رنج انسان معاصر در این خصوص نماد های/ پرو مته و سیزیف و همچنین مسیح به چشم می خورد از اوایل دهه پنجاه میلادی که اسباب شعر زیبای سرود باران را سرود تا اوایل دهه شصت شاعران همیشه به وجود تشابه زندگی پس ار فاجعه فلسطین 1948 بیحا صلی خاک در اساطیر خشکسالی و تر سالی است که حاکی از قحطی و گرسنگی و یرانی بوده است تصویر باران کانون شعر سرود باران السیاب است .

عیناک / غابتا/ نخیل ساعه السحر // چشمان تو دو بیشه نخلند در هنگام سحر گاهان
او شرفتان راح ینای عنهما القمر // یا دو مهتابی که مه از اندو جدا شده تا دور دسته می رود
عیناک حین تبسمان تورق الکروم // چشمان تو هنگامی که لبخند می زنند تاکها نو برگ می شوند
و تر قص الاضوا .... کالاقمار فی نهر // نور مثل ماه در اب ررقصان می شود
یرجه المجذاف وهنا ساعه السحر// ان دم در شب هنگام پاروی اب را نرم میکند
کانما تنبض فی غوریهما النجوم // گوی در ژرفهای ان چشمان ستاره ها سوسو میزنند
استفاده از اسطوره هر چند پس از دو دهه آغازین از تب نخستین افتاد و با پر هیز یک باره از مضامین مکرر روندی آگاهانه و متعادل طی نمود از جمله در منظومه بلندا و در خشان اسماعیل ادونیس که ازدا ستان های دینی و تاریخی است مجموعه ای از داده های نمادین یا اساطیری با رشته ای از حوادث امروزین پیوند خورد و سراسر اثر بر واقعه تلخ و هولناک حمله اسرائیل به بیروت در سال1982 دلا لت دارد .
در شعر معروف مسیح پس ار مصلوب شدن نیز السیاب سر نوشت مسیح را هم به خود و هم به سر نوشت انسان عربی ربط می دهد که برای آزادی مردمش مبارزه می کند اکرچه قربانی و کشته شود سر انجام پیروز خواهد بود ا زآن پس که به چار میخم بستند و چشمان خویش را سوی شهر گرداندم گویی که نه دشت رابه جا می اورم ونه حصار را ونه گورستان را چیزی بود که تا چشم در کار بود چون بیشه ای پر گل شود
در هر کنارو گوشه ای چلیپای بود و مادری ماتمزده پاکی خدای راست
الهام گرفتن از اسطوره مرگ و حیات و خشکساکی و حاصل خیزی و جلوه های دیگر آن در داستان مسیح و ققنوس نظایرآن هویدا می شود .
عده ای از نو پر دازان اسطوره تموز را شاعران تموزی سرا می گویند که از این گروه می توانیم به یوسف الخال اشاره نمود در دفتر خود چاه متروک را از نازائی و بی ثمری حیات در جهان عرب سخن می گوید تولد و نوزای را می جوید و این سترونی رابه بیابان تشبیه کرده است در این بیابان چنان روح و روان فر سوده گشته است که همه انگیزه ها خیر وشر در نهاد آدمیان نابود و سر خوردگی و انفعال حاکم می شود



ان سان که نه کس رارغبت نوشیدن اب از چاه است و نه هوس سنگ انداختن در ان
همگنان بشر
می گذرند ّ نه از ان می نوشند
ونه در ان سنگ می اندازند
شاعر دیگری که از این نوع اسطوره و روایت های فرعی ان استفاد ه کرده خلیل حاوی است ای ایزد تر سالی
ای بعلی که پرده خاک تو نازای را می درد
ای خورشید خرمن زاران
ای یز دانی که خاگ از گور بر می گیرد
ای فصیح بشگوه
تو ای تموز ای خورشید خرمن زاران
شاعری دیگری که از این اسطوره متاثر بود ادونیس است بر گزیدن همین نام برای خودش نشانه اشتغال ذهنی او در فضای این افسانه است ولی تنوعی که ادونیس در شعر رستاخیز و خاکستر به اسطوره رستاخیز داده افزودن افسانه ققنوس به ان است در همین سیاق زایش دو باره پرنده را با تولد شگفت مسیح از مریم باکره را هم می توان مقایسه کرد .
ادونیس از این اسطوره تصور جاو دانگی و رستاخیز و حیات پس از مرگ را اراده می کند و آشفتگی و نگرانی و نا دادی و سر خوردگی یک نسل کامل را برای توجیه مرگی ایثار گرانه و رهایی بخش کافی می داند تصویری که در اینجا مشاهده می شود تصویر آتش در شعر می باشد در حالی که در سرود باران تصویر اب نمودار بوده است و از اساطیر دیگری که با اقبال شاعران روبرو شده است می توان به اسطورسیزیف اشاره نمود

که به هدف دلات بر پیکار انسان با مردم باز افرینی می شد اما گاه شاعران بنا به مقاصد متفاوتی بر داشتهای آگاهانه مغایری از ان اراده می کردند ازجمله اینکه ادونیس برای رنج سیزیف کار کردی قهرمانانه وشجاعانه قائل می شود یا اینکه در ستایش از استقلال طلبان الجزایر مفهوم اسطوره را دگر گون می کند.
سیزیف بار روزگاران را از خود دور افکند
بر کوها ی اطللس به پیشواز خورشید رفت . در سیاق عذاب ازمائی سیزیف داستان ایوب پیامبر نیز نوعی تداعی می شود که با توجه به صبر و ایمان و پایان رستگارانه داستان در شعر هم محفوط می ماند از اساطیری که باپیش زمینه ای از واقعیتها ی تلخ در اداور سخت فرا روی بر خی از شاعران قرار می گرفت و آنان نا خود اگاه از مضامین طرح و انگاره خلق می کردند اسطوره ها ،جهان پیمایان و آفاق گذران بود ّ

در شعر شاعری چون( البیاتی ) نه برای یافتن گنجهای چون جهان بلکه برای ارائه تصویری از فضای سراسر نگرانی و دلهره ناگزیز از سفری بی هدف می شود و همین جهانگرد فرضی در شعر( تو فیق ضایغ )به هیئت انسانی بی گذر نامه در می آید و اودنیس مصداق دیگری است .
گاهی ممکن است که دو شاعر از یک شی دو نماد نا همگون داشته باشد مثلا در یک شعر خلیل حاوی نی را نماد سنتهای عاطفی و باز دارنده ساخته و همین وسیله در شعر البیاتی نماد جانی آتش گرقته در راه مبارزه شده است
گاه ساختار سراسری یک شعر بلند نیز به یک نماد قائم است مانند شعر مسیح پس از مصلوب شدن از السیاب و دریا نورد ودر ویش از خلیل الحاوی .

فهرست منابع
حاوی خلیل دیوان خلیل حاوی / بیروت / دار العوده /
السیاب /بدر شاکر /انشوده/بیروت / دار العوده /1979
درویش محمود //بیروت /دارالجدید/ 1993
حلاا وی یوسف/ الاسطوره فی الشعر العربی المعاصر / بیروت /دار ااداب / 1994
ادونیس /سیاسه اشعر //بیروت /دار النها/1985
فاضل/ جهاد / قضایا الشعر الحدیث/ بیروت/ دار الشروق/ 1984
النویهی/محمد/ قضیه الشعر الجدید /القاهره/ معهد الدراسات العربیه العالیه/ 1989
نزار قبانی/ قصتی مع الشعر / بیروت/ منشورات تزار قبانی/ 1991

بروز رسانی : 1394-06-25 | بازدید : 1303

دانلود فایل
روش تجزيه و تحليل داده ها
دفعات مشاهده (5513)
تعريف واژه ها واصطلاحات
دفعات مشاهده (4014)
پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر عنوان پايان‌نامه بررسی و تحلیل مفاهیم غالب در نقاشی اکسپرسیونیسمی معاصر ایران دهه 70 و 80
دفعات مشاهده (3202)
محدوديت هاي پژوهش
دفعات مشاهده (2673)
رابطه¬ی بین هیجان خواهی و بهزیستی معنوی با اضطراب مرگ بیماران همودیالیزی
دفعات مشاهده (2571)
مدلسازی و حل مسئله دو هدفه (مکانیابی – تخصیص ) در یک زنجیره تامین چند سطحی با رویکرد تصادفی پوروپوزال وپایان نامه
دفعات مشاهده (1968)
میزان تأثیر اتوماسیون اداری بر عملکرد کارکنان
دفعات مشاهده (1878)
شعر مقاومت در ادبیات ایران و فلسطین
دفعات مشاهده (1826)
مدیریت بیوریتم
دفعات مشاهده (1765)
مسئولیت مدنی دولت در قبال حوادث غیر مترقبه
دفعات مشاهده (1465)
بر رسی ویژ گی های شعر معاصر عرب و شعر فارسی
دفعات مشاهده (1355)
موسسه حقوقی مدبران
دفعات مشاهده (1352)
جایگاه نماد و اسطوره در شعر معاصر عرب
دفعات مشاهده (1304)
مؤثرترین روش ها در جلوگیری از میکرو لیکیج کرونالی
دفعات مشاهده (1183)
بررسی رابطه دین و روانشناسی از دیدگاه غرب با دیدگاه تربیتی قرآن
دفعات مشاهده (1142)
پروژه کارشناسی حل معادله دیفرانسیل رفتار نانوتیر تحت اثر جذب کاسیمیر به روش هموتوپی
دفعات مشاهده (1081)
انواع متغیرهای پژوهش
دفعات مشاهده (1030)
حضانت طفل در فقه و حقوق ایران و مقایسه آن با حقوق انگلیس
دفعات مشاهده (879)
تعیین جامعه آماری حجم نمونه
دفعات مشاهده (876)
تاثیر عصاره آبی الکلی گیاه بابونه بر محور همورمونی هیپوفیز
دفعات مشاهده (875)
نام و نام خانوادگی
ایمیل شما
تلفن تماس شما
پیام شما
 
   
تبلیغات